Posts

ज्याने दगडांना बोलते केले — जेम्स प्रिन्सेप

Image
🔍 ज्याने दगडांना बोलते केले — जेम्स प्रिन्सेप कधी विचार केला आहे का, हजारो वर्षांपासून उभे असलेले दगड… त्यांवर कोरलेली अक्षरे… पण अर्थ मात्र कुणालाच माहीत नाही? हा मौन इतिहास बोलका केला तो जेम्स प्रिन्सेप यांनी. 🪙 जेम्स प्रिन्सेप यांनी ओळखलेले इंडो-ग्रीक राजे मेनांडर (Menander / Milinda) अपोलोडोटस (Apollodotus) एर्मायोस / हर्मायोस (Hermaeus) डेमेट्रिअस (Demetrius) अँटिआल्सिडस (Antialcidas) युक्राटिडीस (Eucratides) अगाथोक्लीस (Agathocles) पँटॅलिऑन (Pantaleon) अँटिमॅकस (Antimachus) झोइलोस (Zoilos) लायसियस (Lysias) हेलिओक्लीस (Heliocles) 👉 याशिवाय त्यांनी नाण्यांवर वारंवार दिसणाऱ्या काही राजकीय पदव्या व उपाधी ही वाचल्या, जसे की “बासिलिओस” (राजा) आणि “सोटेर” (तारणारा / उद्धारकर्ता) . प्रिन्सेप यांचे पहिले मोठे यश म्हणजे बॅक्ट्रीयन ग्रीक नाण्यांवरील आर्यन पाली लिपीचा अंशतः उलगडा . त्या नाण्यांवरील चिन्हे पाहून त्यांनी एक गोष्ट ओळखली — ही केवळ सजावट नाही, तर इतिहासाची भाषा आहे. परंतु त्यांचे सर्वात महान कार्य झाले तेव्हा, जेव्हा त्यांनी 👉 सौराष्ट...
Post a Comment
Read more

🪷 कान्हेरी लेणींचे अद्वितीय चित्रवैभव 🪷

Image
🪷 कान्हेरी लेणींचे अद्वितीय चित्रवैभव 🪷 कान्हेरी लेणी (Borivali, मुंबई) या भारतातील सर्वात महत्त्वाच्या बौद्ध लेण्यांपैकी आहेत. इ.स.पू. १ शतकापासून इ.स. १० व्या शतकापर्यंत येथे शिल्पकला, वास्तुकला आणि भित्तिचित्रे यांचा अद्भुत संगम घडला. या लेण्यांतून बौद्ध धर्माचा महायान आणि हीनयान परंपरेचा विकास स्पष्ट दिसतो. अनेक विहार, चैत्यगृह, शिलालेख आणि भित्तिचित्रे आजही प्राचीन संस्कृतीची साक्ष देतात. वरील painting अपूर्ण राहिली आहे, पण जर ती पूर्ण झाली असती तर आज ती अशी सुंदर दिसली असती... 🙏 ✨ या चित्रात: भगवान बुद्ध ध्यानमुद्रेत (Padmasana मध्ये) दर्शविले आहेत. पार्श्वभूमीला सिंह, कमलफुले व अलंकारिक आकृत्या कोरलेल्या आहेत. रंग म्हणून प्रामुख्याने गेरू, पिवळा व हिरवा हे नैसर्गिक खनिज रंग वापरले गेले आहेत. हजारो वर्ष उलटूनही हे रंग टिकून आहेत, यावरून प्राचीन कलाकारांचे कौशल्य व विज्ञान दिसून येते. 📖 ह्वेनसांगचा उल्लेख: चिनी प्रवासी ह्वेनसांग (७व्या शतकात) भारतात आला असता त्याने महाराष्ट्र व कोंकण भागात भरभराटीला आलेल्या बौद्ध विहारांचा उल्लेख केला आहे. कान्हेरीसारखी लेणी ही त्या काळच्या शि...
Post a Comment
Read more

🌸🙏 ह्वेनसांग यांच्या भारतभेटीतील वर्णन व महाराष्ट्रातील बौद्ध उत्सव 🙏🌸

Image
🌸🙏 ह्वेनसांग यांच्या भारतभेटीतील वर्णन व महाराष्ट्रातील बौद्ध उत्सव 🙏🌸 इसवी सनाच्या सहाव्या शतकात ह्वेनसांग भारतात आले तेव्हा त्यांनी एक अद्भुत दृश्य पाहिलं. अफगाणिस्तान ते बोधगया या संपूर्ण प्रदेशात बुद्धांचा भव्य उत्सव साजरा केला जात होता. ✨ या उत्सवात हजारो लोक सहभागी होत असत. ✨ प्रत्येकजण आपल्या हातात किंवा डोक्यावर लहानमोठ्या बुद्धमूर्ती घेऊन मिरवणुकीत चालत असे. ✨ “बुद्धांचा जय हो, तथागत गौतम बुद्धांचा जय हो” अशा जयघोषांनी वातावरण दुमदुमून जात असे. ✨ हत्ती, घोडे, सिंह, वाघ, अस्वल, बैल अशा भव्य प्राण्यांसह, ढोल-नगाऱ्यांच्या गजरात ही शोभायात्रा निघत असे. हा उत्सव विशेषतः महायान बौद्ध साजरा करत असत. पण वैशिष्ट्य म्हणजे – 🔹 हीनयान स्थविरवादी 🔹 महायान भिक्खू 🔹 राजे, सैन्य व सर्वसामान्य प्रजा हे सर्वजण या भव्य मिरवणुकीत सहभागी होत असत. 📍 संदर्भ : कार्ला लेणी, लोणावळा (पुणे) येथील शिल्पकलेत अशा मिरवणुकांचे, हत्ती-घोड्यांचे आणि बुद्धभक्तांच्या प्रतिमांचे अप्रतिम कोरीव चित्रण आजही पाहायला मिळते. यावरून सिद्ध होते की असा उत्सव महाराष्ट्रातसुद्धा मोठ्या प्रमाणावर साजरा केला जात असे. ...
Post a Comment
Read more

ही मूर्ती कोणाची?

Image
सापडलं!!! सापडलं!!! सापडलं!!! ✓✓✓✓व्यवस्थित बारकाईने निरीक्षण करा.... 🪨 मुंडे (कराड) सातारा,गावातील प्राचीन मूर्ती : एक मौनात गुंतलेला इतिहास ही जी तुम्ही पाहताय, ती साधी नाही – हि एक श्रमण परंपरेची मौन मूर्ती आहे. डोकं नसलेली, पण मनात हजारो विचार जागवणारी. हि मूर्ती मुंडे गावात आली कशी? ती इथे आणली गेली असेल? खोदकामात सापडली असेल? की हाच भाग प्राचीन जैन-श्रमण परंपरेचा जीवंत पुरावा आहे? --- 🧘‍♂️ हि मूर्ती कोणाची? हि मूर्ती म्हणजे महावीर जैन अर्थात निगंठा नाटपुता सरिके यांची असावी, असा तर्क लावता येतो. पद्मासन मुद्रा निर्वस्त्र स्वरूप (दिगंबर परंपरेचे वैशिष्ट्य) शांत, तटस्थ भंगिमा विशिष्ट शैली – जी इसवी सन १०० नंतरची वाटते --- 🗿 गावांची नावे सांगतात इतिहास मुंडे = मुंडन करणारे → भिक्खू, संन्यासी गोटे = केस नसलेला → "चमनगोटा" असाच लोकाभिव्यक्तीतला शब्द वनवासमाची = वनवासी, संन्यासी निवास नांदलापूर = नालंदा (बौद्ध विद्यापीठाचा संदर्भ) विजयनगर = धर्म, राजसत्ता, ज्ञान आणि साधनेचा संगम हे सगळे गाव श्रमण परंपरेच्या अस्तित...
Post a Comment
Read more

✨ सोपाऱ्याचा प्राचीन बौद्ध स्तूप – इतिहासाचा अमूल्य ठेवा

Image
👌 🌸✨ सोपाऱ्याचा प्राचीन बौद्ध स्तूप – इतिहासाचा अमूल्य ठेवा ✨🌸 १८८२ साली ठाण्याचे कलेक्टर श्री. मुलॉक यांनी वसईजवळील सोपारा टेकाड हे साधे डोंगर नसून, त्यात बौद्ध स्तूप (धातुस्तूप) दडलेला आहे, असे लक्षात आणून दिले. एप्रिल महिन्यात उत्खनन सुरू झाले आणि त्यातून एक अद्भुत इतिहास उजेडात आला. 🔎 उत्खननात काय मिळाले? ✔ स्तूपाच्या मध्यभागी मोठ्या विटांनी बांधलेले चौकोनी दालन होते. त्यात दगडी पेटी सापडली. ✔ त्या पेटीत एकामागून एक अशा चार पेट्या होत्या – तांब्याची, चांदीची, साबणदगडाची व स्फटिकाची. ✔ शेवटच्या स्फटिकाच्या पेटीत सोन्याची पेटी होती ज्यात – ✨ बुद्धधातू (हाडांचे अवशेष) ✨ मोत्याचे काही दाणे ✨ फुलाच्या आकारातील सोन्याचा अलंकार ठेवलेला होता. 🙏 एवढ्यावरच नाही – ✔ सुमारे एका इंच उंचीच्या आठ चांदीच्या बुद्धमूर्ती मिळाल्या, ज्यांना सोनेरी रंग चढवलेला होता. ✔ त्यापैकी सात मूर्ती पूर्वजन्मातील सात बुद्धांचे, तर आठवी मूर्ती भविष्यातील मैत्रेय बुद्धाची होती. 💰 त्याचबरोबर सातवाहनकालीन नाणीही सापडली. विशेष म्हणजे राजा गौतमिपुत्र यज्ञश्री शातकर्ण...
Post a Comment
Read more

📜 इतिहासाच्या पाऊलखुणा : कराडचा बौद्ध वारसा 🪷

Image
📜 इतिहासाच्या पाऊलखुणा : कराडचा बौद्ध वारसा 🪷 इ.स.पूर्व 200 च्या सुमारास, मध्यप्रदेशातील जबलपूरजवळील भारहूत स्तूपावर कराडच्या यात्रेकरूंनी दिलेल्या स्तंभांच्या दानाची नोंद तीन शिलालेखांत आढळते. त्या काळी "करहकडा" म्हणून ओळखले जाणारे हे गाव आजच्या साताऱ्याच्या आग्नेयेस साधारण 15 मैलांवर आहे. 📝 [संदर्भ: Cunningham's Stupa of Bharhut] कराड हे सातारा जिल्ह्यातील सर्वात प्राचीन स्थळांपैकी एक असल्याचे पुरावे मिळतात. यालाच पुष्टी मिळते ती कराडच्या नैऋत्येस अवघ्या 3 मैलांवर असलेल्या 63 प्राचीन बौद्ध गुहांच्या समूहातून, ज्यातील एक गुहा इ.स. पहिल्या शतकातील शिलालेखासाठी प्रसिद्ध आहे. 📝 [संदर्भ: Fergusson & Burgess' Cave Temples] फक्त कराडच नव्हे, तर शिरवळ (उत्तर-पश्चिम सातारा) आणि वाई (जावली) येथेही प्राचीन बौद्ध वसाहती होत्या, हे तेथील गुहा दर्शवतात. याशिवाय भोस (तासगाव), मालवडी व कुंडल (खानापूर), पाटण व पाटेश्वर (सातारा) येथेही बौद्ध किंवा ब्राह्मणकालीन गुहा व लेण्या आढळतात. 🌿 वाईबद्दल एक खास दंतकथा प्रचलित आहे — इथेच महाभारतातील पांडवांनी त्य...
Post a Comment
Read more

🐘 गणपतीचे मूळ बौद्ध धम्मात ☸️

Image
🐘 गणपतीचे मूळ बौद्ध धम्मात ☸️ आपण गणपतीला शिवपुत्र, विघ्नहर्ता आणि बुद्धीचे देव म्हणून ओळखतो. पण इतिहासाच्या पानांमध्ये खोलवर पाहिलं तर, गणपतीचे मूळ रूप बौद्ध धर्मातील रक्षक यक्ष – विनायक या स्वरूपात सापडते. --- 📜 पुरावे आणि संदर्भ 1️⃣ बौद्ध ग्रंथांमधील विनायक पाली व संस्कृत बौद्ध सूत्रांमध्ये "विनायक" यांचा उल्लेख आहे. ते आरंभी विघ्न आणणारे यक्ष होते, पण बुद्धांच्या उपदेशानंतर धर्मरक्षक बनले. 2️⃣ तांत्रिक वज्रयानातील गणपती वज्रयान परंपरेत "महा रक्त गणपति" – लाल वर्ण, अनेक हात, तांत्रिक शक्तीने युक्त – विघ्नहर्ता आणि समृद्धीचे प्रतीक आहे. नेपाळ, तिबेट, भूटान, जपान, थायलंड येथे आजही गणपतीच्या थांग्का चित्रे आणि मूर्ती आहेत. 3️⃣ भारतातील शिल्पीय पुरावे अजिंठा, एलोरा, कान्हेरी गुहा येथे बौद्ध कलाशैलीतील गणपतीसदृश रक्षक यक्षांचे शिल्प आहे. ही शिल्पे हिंदू गणपतीच्या कथांपूर्वीची आहेत. 4️⃣ हिंदू धर्मातील प्रवेश बौद्ध धर्माच्या ऱ्हासानंतर स्थानिक लोकदेवता आणि बौद्ध रक्षक हिंदू पुराणांत समाविष्ट झाले. गणपतीला शिवपुत्र म्हणून लोकप्रिय केले गेले, पण ...
Post a Comment
Read more

भरहुत स्तूप, मध्यप्रदेश – बौद्ध वारसा

Image
📍 भरहुत स्तूप, मध्यप्रदेश – बौद्ध वारसा 🌸 ✨🌿 प्राचीन शिल्पातील दहीहंडीचा बोध 🌿✨ आज आपण पाहतो तो दहीहंडीतील मानवी पिरॅमिडचा खेळ – खांद्यावर खांदा, हातावर हात ठेवून उंची गाठण्याचा प्रयत्न. पण आश्चर्य म्हणजे हा भाव दोन हजार वर्षांपूर्वीच्या बौद्ध शिल्पातही जिवंत आहे! 🪔 🔸 वर कोरलेले धम्मचक्र – धर्माच्या अखंड प्रवाहाचे प्रतीक. 🔸 खाली मानवी पिरॅमिड – समूह श्रम, मैत्री व एकतेने मिळणारी उंची. 🔸 दोन्ही बाजूस उभ्या मूर्ती – धर्मरक्षण व साधनेचे प्रतीक. 👉 या शिल्पातून स्पष्ट दिसते – “समूह प्रयत्नाशिवाय मोठे ध्येय गाठता येत नाही.” जशी दहीहंडी फोडण्यासाठी एकजुटीची गरज असते, तसाच मोक्षमार्गही परस्पर आधार, दया आणि मैत्रीनेच साध्य होतो. 🌿 हे शिल्प केवळ दगडातील कोरीव काम नाही, तर हजारो वर्षांपूर्वीच्या मानवी एकतेचा संदेश आहे. #बौद्धकला #धम्मचक्र #दहीहंडी #एकता #इतिहास #MaheshExplorers --- ✍️ सत्यशोधक महेश शिंदे
Post a Comment
Read more

भाजे लेणी शिल्प काय आहे?

Image
भाज्या लेण्या लोणावळा पुणे महाराष्ट्र ✨ प्राचीन शिल्पकला – दगडात कोरलेला इतिहास ✨ आज आपण पाहत असलेले हे शिल्प फक्त एक कोरीव काम नाही, तर त्या काळातील परंपरा, श्रद्धा आणि जीवनशैलीचे जिवंत चित्रण आहे. 🪔 शिल्पातील वैशिष्ट्ये : 🔹 मध्यभागी एक पराक्रमी पुरुष देवता – डोक्यावर जटामुकुट, गळ्यात दागिने, खांद्यावर धनुष्य आणि पाठोपाठ बाणांचा भाता. 🔹 त्यांच्या शेजारी एक स्त्रीप्रतिमा – डोक्यावर ओढणीसारखे वस्त्र गुंडाळलेले, गळ्यात व कर्णफुलांत दागिने, कोमल चेहरा पण दृढ भाव. 🔹 डाव्या बाजूस सजवलेला हत्ती – राजसत्ता, सामर्थ्य आणि दैवी शक्तीचे प्रतीक. 🔹 पुरुषाची देहयष्टी बलशाली व उंच, तर स्त्रीची आकृती नाजूक व अलंकारिक. 🔹 चेहऱ्यावरील स्थिरता आणि गंभीर भाव – अध्यात्मिकतेची जाणीव करून देतात. 🌺 या शिल्पाचा संदेश : हे शिल्प आपल्याला सांगते – 👉 पुरुष देवता म्हणजे पराक्रम व सामर्थ्याचे प्रतीक. 👉 स्त्री देवता म्हणजे करुणा, प्रेम आणि शक्तीचे प्रतीक. 👉 हत्ती म्हणजे सामर्थ्य, गाम्भीर्य आणि राजसत्ता. हे सर्व मिळून तयार होते धर्म, कुटुंब, शक्ति आणि पराक्रम यांचे अद्भुत संगम 🙏 --- ...
Post a Comment
Read more

भूमी स्पर्श मुद्रा

Image
✓बौद्ध लेणी संशोधन करणारे  Prafull Puralkar यांच्या facebook post वरुण .. good explorations 🙏🙏🙏👍👍👍👍👍 ही मूर्ती भगवान बुद्धांची भूस्पर्श मुद्रा (Bhumi-Sparsha Mudra) दर्शवते. 📌 भूस्पर्श मुद्रा म्हणजे काय? जेव्हा सिद्धार्थ गौतमांनी बोधीवृक्षाखाली दीर्घ साधना केली, तेव्हा माराने त्यांची तपश्चर्या भंग करण्याचा प्रयत्न केला. त्या क्षणी बुद्धांनी उजवा हात पृथ्वीवर ठेवून — “पृथ्वीला साक्षी” मानले. हीच मुद्रा म्हणजे भूस्पर्श मुद्रा. 🔸 मुद्रेचा संदेश पृथ्वी साक्षी आहे, मी सत्याच्या मार्गावर आहे. अंतःकरणातील सामर्थ्य आणि अढळ श्रद्धेचे प्रतीक. संयम, प्रज्ञा आणि निर्वाणाची दिशा दाखवणारी. 🔸 मूर्तीची खास वैशिष्ट्ये पद्मासनस्थित भगवान बुद्ध उजवा हात जमिनीला स्पर्श करणारा – भूस्पर्श मुद्रा चेहऱ्यावर गभीर, शांत, समाधिस्त भाव मागे छत्रसदृश रचना – संरक्षण आणि दिव्यतेचे प्रतीक ✨ ही भव्य मूर्ती आपल्याला शिकवते की, सत्य आणि ज्ञानाचा मार्ग कितीही कठीण असला तरी धैर्याने टिकून राहिल्यास निर्वाण प्राप्त होते. #भगवानबुद्ध #भूस्पर्शमुद्रा #ध्यान #शांती #बौद्धधर्म कोणी कितीही...
Post a Comment
Read more